Nghịch lý 3 HLV giành 20 chức vô địch khiến Man Utd lạc lối

Chỉ có ba vị huấn luyện viên từng giành chức vô địch quốc gia cùng Manchester United. Hai huyền thoại Paul Scholes và Nicky Butt biết tường tận hai người trong số đó. Nhưng cái tên thứ ba, Ernest Mangnall, lại khiến họ phải khựng lại.

"Ai cơ!?", Scholes thốt lên.

"Chưa từng nghe tên ông ấy", Butt thừa nhận.

Mangnall chính là người đã mang về hai chức vô địch quốc gia đầu tiên cho Quỷ đỏ vào các mùa giải 1907-08 và 1910-11. Sau ông, Sir Matt Busby cống hiến thêm năm danh hiệu, và Sir Alex Ferguson mang về con số đồ sộ 13 chức vô địch.

"Thật chết tiệt", Scholes chỉ còn biết thốt lên đầy kinh ngạc.

Phản ứng ấy hoàn toàn dễ hiểu. Hơn một thế kỷ trôi qua, những thành tựu của Mangnall đã phai mờ khỏi những cuộc đàm đạo về các vĩ nhân huấn luyện của United. Hai danh hiệu của ông thường bị lãng quên bên cạnh năm chiếc cúp của Busby và 13 chức vô địch từ Ferguson. Tuy nhiên, những con số này vẽ nên một câu chuyện khác thường. United đã giành 20 chức vô địch quốc gia dưới bàn tay của chỉ ba huấn luyện viên. Đại kình địch Liverpool cũng có 20 chức vô địch, nhưng thành quả của họ được chia sẻ bởi sáu người: Bill Shankly, Bob Paisley, Joe Fagan, Kenny Dalglish, Jurgen Klopp và Arne Slot.

Busby và Ferguson chiếm tới 18 trong số 20 danh hiệu của United. Tầm ảnh hưởng của họ vượt xa những chiếc cúp bạc. Họ định hình các thế hệ đội hình, thiết lập những tiêu chuẩn tối cao và định nghĩa bản sắc của cả câu lạc bộ. Điều đó làm nảy sinh một câu hỏi lớn hơn hẳn cuộc tìm kiếm người kế vị Ferguson: Phải chăng United đã quá quen với sự lãnh đạo độc tôn của hai cá nhân kiệt xuất đến mức họ không thể hình dung ra thành công nếu thiếu vắng một hình mẫu tương tự?

Đấng cứu thế đầu tiên xuất hiện, rồi United phải đợi ròng rã 17 năm cho lần thứ hai. Giờ đây, họ lại đang cầu nguyện cho lần thứ ba.

Giai đoạn nền móng

Khi Matt Busby cập bến Manchester United vào năm 1945, câu lạc bộ hoàn toàn không phải là một đế chế như chúng ta biết ngày nay. Sân Old Trafford bị tàn phá nặng nề trong Thế chiến thứ hai và không thể sử dụng. United phải chơi các trận sân nhà tại Maine Road, dùng chung sân với Manchester City trong nỗ lực gượng dậy từ những hậu quả tàn khốc của chiến tranh về cả tài chính lẫn cơ sở vật chất.

Ông mang theo một tầm nhìn rõ ràng. Busby muốn xây dựng một thứ gì đó trường tồn. Các cầu thủ trẻ cần một con đường để tiến lên đội một, United phải thi đấu với tham vọng cháy bỏng và câu lạc bộ phải đủ sức cạnh tranh với những gã khổng lồ của bóng đá châu Âu. Thế hệ "Busby Babes" (Những đứa trẻ của Busby) trở thành một biểu tượng vượt ra khỏi ranh giới thể thao. Họ đại diện cho một lý tưởng: United có thể tự sản sinh cầu thủ, nuôi dưỡng họ và trao trọn niềm tin để họ gánh vác câu lạc bộ.

Thảm họa Munich suýt chút nữa đã phá hủy mọi thứ. Tám cầu thủ United thiệt mạng trong vụ tai nạn máy bay năm 1958, cùng những thành viên khác trong đoàn. Busby bị thương nặng. Tưởng chừng bi kịch sẽ dập tắt mọi tham vọng, nhưng nó lại trở thành điểm tựa cho sự hồi sinh vĩ đại. Ông xây dựng lại từ đầu. George Best, Denis Law và Bobby Charlton đã đưa United trở lại đỉnh cao, đánh bại Benfica 4-1 tại Wembley để nâng cao cúp C1 châu Âu năm 1968.

Aaron Burns, cựu cầu thủ học viện và hiện là người đứng đầu Hiệp hội Cựu cầu thủ Manchester United, chia sẻ: "Manchester United là khát vọng và nguồn cảm hứng. Bạn bước vào tòa nhà, bạn nhìn thấy những huyền thoại, nhưng bạn cũng nhìn thấy nỗi đau. Bạn thấy thảm họa Munich, điều luôn được ghi nhớ và nhắc đến." Burns chỉ ra mối liên kết trực tiếp giữa hai kỷ nguyên vĩ đại: "Ferguson đã xây dựng những giá trị cốt lõi, nhưng ông ấy xây dựng nó dựa trên những nguyên tắc của Sir Matt Busby. Bạn phải xây chồng lên trên, chứ không phải xây một cái mới bên cạnh."

Nhưng trước khi Ferguson đến, sự ra đi của Busby đã để lại một khoảng trống khổng lồ. Wilf McGuinness, Frank O'Farrell, Tommy Docherty, Dave Sexton và Ron Atkinson lần lượt tiếp quản ghế nóng. Họ giành tổng cộng bốn chiếc cúp quốc nội, nhưng không một ai chạm tay được vào chức vô địch quốc gia. Quỷ đỏ phải chờ đến tận năm 1993 để lại xưng vương.

Người đàn ông từ Govan

Alex Ferguson sinh ra tại Govan, Glasgow, cách nơi sinh của Busby chưa đầy 20 dặm. Cả hai cùng xuất thân từ tầng lớp lao động Scotland, tôn sùng việc phát triển tài năng trẻ, thứ bóng đá tấn công rực lửa và xem công việc quản lý vĩ mô hơn nhiều so với việc chỉ chọn ra đội hình ra sân vào mỗi cuối tuần.

Nhưng Ferguson không bước vào một tập thể đã sẵn sàng thống trị. United lúc bấy giờ chưa vô địch quốc gia kể từ năm 1967 và đang sống thoi thóp dưới cái bóng thành công của Liverpool. Ferguson phải thay đổi thói quen của câu lạc bộ trước khi thay đổi vận mệnh của nó. Sự lột xác không diễn ra trong một sớm một chiều. Cúp FA đến vào năm 1990, Cúp C2 châu Âu năm 1991, và chức vô địch quốc gia rốt cuộc cũng hiện diện vào năm 1993, kết thúc 26 năm chờ đợi.

Thế hệ Class of '92 với David Beckham, Scholes, Butt, anh em nhà Neville và Ryan Giggs là minh chứng hùng hồn nhất cho thành quả đó. Nhưng Ferguson cũng hiểu một đội bóng vô địch không bao giờ được phép đứng yên. Cú ăn ba năm 1999 là đỉnh cao của một thế hệ. Chức vô địch Champions League năm 2008 lại là một kỷ nguyên hoàn toàn khác.

Tính tập thể và tiêu chuẩn khắc nghiệt là thứ làm nên kỷ nguyên Ferguson. Trong cuốn sách The Second Half, Roy Keane mô tả phòng thay đồ là nơi các trụ cột sẵn sàng dìu dắt người mới, điển hình như Diego Forlan: "Nếu một cầu thủ thực sự cố gắng - và Diego đã làm thế - chúng tôi sẽ kéo cậu ấy đi cùng; chúng tôi sẽ cố giúp cậu ấy." Bản thân Ferguson khẳng định trong cuốn Leading: "Khoảnh khắc mà chúng tôi không làm việc chăm chỉ hơn đối thủ, chúng tôi sẽ không còn là Manchester United nữa."

Thành công thực sự là gì?

Paul Scholes có một câu trả lời dứt khoát: "Giành chức vô địch quốc gia. Một huấn luyện viên thành công của Manchester United, ông ấy phải vô địch Premier League." Scholes nói thêm: "Tôi chưa từng có cảm giác chúng ta thực sự sở hữu một đội hình đủ sức vô địch giải đấu kể từ khi Sir Alex rời đi."

Nếu thước đo duy nhất là Premier League, Louis van Gaal, Jose Mourinho hay Erik ten Hag đều đã thất bại. Nhưng chuyên gia lịch sử Wayne Barton phân tích sắc sảo hơn: "Trong kỷ nguyên hiện đại, thành công của HLV Man Utd tối thiểu phải là vô địch quốc gia, hoặc nếu không thể, bạn phải đứng thứ hai, liên tục vào chung kết cúp và thực sự cạnh tranh đua vô địch." Vấn đề cốt lõi không chỉ là giành cúp, mà là bản sắc và tiêu chuẩn của câu lạc bộ có thể tồn tại khi huấn luyện viên rời đi hay không.

Bài toán kế vị đau đầu

Ferguson biết việc thay thế ông là một thử thách khổng lồ. Ông từng để mắt tới Pep Guardiola, nhưng chiến lược gia này đã gia nhập Bayern Munich. Những người khác như Mourinho, Ancelotti hay Klopp đều không thể nhận lời. Cuối cùng, David Moyes được chọn.

Nhà báo Danny Taylor nhớ lại quyền lực bao trùm của Ferguson, người quản lý mọi ngóc ngách của đội bóng. Khi ông nghỉ hưu cùng giám đốc điều hành David Gill, một khoảng trống quyền lực khổng lồ xuất hiện. Moyes thú nhận đầy chua xót vào năm 2014: "Tôi rất suy sụp khi mất việc vì tôi tin chúng tôi có thể làm nên chuyện. Tôi đã không được cho đủ thời gian để thành công hay thất bại. Tôi phải tiếp quản vị trí từ huấn luyện viên thành công nhất lịch sử, còn giám đốc điều hành thì kế nhiệm một trong những nhà quản trị lỗi lạc nhất thế giới."

Sự sụp đổ của kỷ nguyên hậu Ferguson không phải lỗi của riêng vị huấn luyện viên nào. Từ Louis van Gaal mang đến triết lý xa lạ, Jose Mourinho giành cúp nhưng để lại một phòng thay đồ độc hại, Ole Gunnar Solskjaer mang đến sự lạc quan nhưng trắng tay, cho đến Ralf Rangnick chua chát thừa nhận câu lạc bộ cần "phẫu thuật tim hở" và đang khủng hoảng quyền lực lãnh đạo. Erik ten Hag mang về hai chiếc cúp quốc nội, nhưng lại rời đi trong sự oán trách ban lãnh đạo INEOS vì những lời hứa bị phá vỡ. Tân huấn luyện viên Ruben Amorim đã sớm cảnh báo người hâm mộ đừng ảo tưởng việc ông sẽ trở thành "một Alex Ferguson mới".

Khắc họa nhà cầm quân tương lai

Sự ủy thác quá lớn vào một vĩ nhân chính là điều đẩy United vào thảm cảnh hiện tại. Chuyên gia Rob Smyth chỉ ra nghịch lý: "Bạn không thể vượt qua cái bóng của Ferguson cho đến khi bạn vô địch giải đấu, nhưng bạn lại không thể vô địch giải đấu cho đến khi bạn vượt qua được cái bóng của Ferguson."

Chính Sir Alex cũng từng viết: "Nếu bạn cần một người duy nhất để thay đổi vận mệnh, thì tổ chức mà bạn xây dựng vốn dĩ không hề vững chắc."

Nhiệm vụ của vị thuyền trưởng tiếp theo không phải là cố hóa thân thành Busby hay Ferguson. Theo các cựu danh thủ, tiêu chuẩn cho "người kế vị" phải bao gồm:

• Chiến thắng giải đấu: Đây là thước đo tối thượng, như lời Scholes khẳng định.
• Lối chơi cống hiến: Tấn công, chuyền bóng lên tuyến trên và thể hiện lòng can đảm.
• Thiết lập tiêu chuẩn: Kỷ luật thép và trách nhiệm cao nhất.
• Quản lý phòng thay đồ: Tạo dựng niềm tin và tinh thần tập thể vững chắc.
• Trọng dụng tài năng trẻ: Mở ra con đường rõ ràng cho học viện tiến lên đội một.
• Thấu hiểu bản sắc: Phải xây dựng tiếp nối lịch sử, không được đập đi xây mới hoàn toàn.
• Kết nối toàn câu lạc bộ: Gắn kết đội một, học viện, nhân viên và ban lãnh đạo thành một cỗ máy thống nhất.

Manchester United đã mất hơn một thập kỷ để loay hoay tìm kiếm đấng cứu thế. Đã đến lúc họ phải nhận ra rằng lịch sử vĩ đại nên là một nền tảng để phát triển, chứ không phải là một nhà tù giam hãm tương lai. Đã đến lúc phải ngừng tìm kiếm một vĩ nhân đơn độc, để bắt tay vào xây dựng một tổ chức đủ xuất sắc để có thể tự mình giành chiến thắng.